Duras... Bir alkol güvercini. Hiroşima Sevgilim. Satırlara yağan sarı bir yağmurdur. Ölümü elinin altında tutarak yaşamaktır alkol, öyle der. Resimlerinde etek, boğazlı kazak, bir kitaplığın önünde, kemik gözlüğü, donuk bakışlar. Kitapları basılabilsin diye yayınevlerini intiharla tehdit ettiği söylenir. Aynı duyarsızlık. On beş yaşındayken kendisinden yaşça oldukça büyük bir Çinli’yle aşk yaşamıştır. Sevgili adlı kitabında bunu anlatır. Kocası toplama kamplarına kapatılınca Acı’yı yazmıştır sonraları. Demek ki bir yaşama yazarıdır.
Duras... Yazmak ona göre korkunç bir yolculuk. Ben yazarken benimle birlikte her şey yazar, öyle der. Romanlarındaki kadınların içinden anlaşılmaz, anlatılmaz bir hüzün geçer. Bu yönüyle Tenesse Williams’a benzer mi acaba? Geçen Yaz Birdenbire midir? Arzu Tramvayı mıdır?
Uzun sessizlikler girmiştir kalemiyle arasına. 1990 senesi gelip çatar ve Yaz Yağmuru yayımlanır. Kelimeler şarkı gibi akmıştır kâğıdın ak tenine. Cümle: ‘sesin içindeki ıslak şarkılar gibi’. Ernesto, kahramanı Yaz Yağmuru’nun. Uykuyla uyanıklık arasında. Kalabalık ve yoksul bir ailede yaşamaktadır. Kardeşleri, anne, baba ve kız kardeşi Jeanne. Cümle: ‘kış içinde mahsur kalan gecenin kokusu’.

Bir dâhinin fark edilişi
Roman, Ernesto’nun bir dâhi olduğunun fark edilmesiyle başlar. Günümüzde sık sık yeni okumalardan, alt okumalardan bahsediyoruz ya; kendi kendine okumayı söker Ernesto çocuk. Bu parçalar bir metnin yeniden yorumlanışı anlamında çok özel: “Bir sözcüğün şekline, tümüyle nedensiz ve keyfi bir düşünceyle bir anlam yüklemişti. Sonra aynı şeyi ikinci sözcük için yapmıştı, başka bir anlam vermişti ama birinci sözcüğe verdiği sözde anlama göre anlamlandırmıştı ikinci sözcüğü ve bütün bir cümleden bir anlam çıkarıncaya kadar devam etmişti bu. Böylece okumanın kendi bedeninde kendiliğinden yaratılmış bir hikâyenin bir tür sürekli akışı olduğunu anlamıştı. Kitaptan bu yöntemle bir şeyler çıkardığını sanmıştı.”
Birinin, dehasını yazı üzerinden fark ediyor olması bu fark edişlerin en önemlisi olsa gerek. Ayrıca Duras, Ernesto’nun kardeşlerinin bulup ona hediye ettiği ortası yakılmış bir kitapla Fransa’da eşine benzerine rastlanması imkânsız görünen bir ağaç üzerinden tutup hayata çıkıveriyor; ağaç belki toplum içinde dehanın yalnızlığını simgelerken, kitapta bilginin kül oluşuna bir gönderme: “Ama bu ağacı bir kez görenin onu bir daha aklından çıkarması mümkün değildi. Normal uzunlukta bir ağaçtı. Gövdesi beyaz kâğıt üstündeki bir çizgi gibi dimdikti. Kubbe biçimindeki yaprakları sudan yeni çıkmış gür ve güzel saçları andırıyordu. Ama bu yaprakların altında bahçe bir çöldü. Işıktan başka hiçbir şey bitmiyordu burada.”

‘Hayır, öyle değil mösyö’
Yazar deliliğin de, dahiliğin de sınıfsal zeminler üzerindeki kaypak kavramlar olduğunu bildiğinden, tüm bunları Ernesto’nun yoksulluğu üzerinden veriyor. Öyle sahnelerle karşılaşıyoruz ki; onun, kardeşi Jeanne ile yaşadığı ensest ilişkiye yapılan vurgu çok kez beride kalıyor ve Duras handiyse anarşizme kayarak yalınkılıç bir hesaplaşmaya giriyor düzenle:
Kahramanımız okul müdürüyle konuşmakta;
“Ernesto: Hayır, öyle değil Mösyö. Okula gitmeyi kabul etmiyorum, Mösyö.
Öğretmen: Niçin ?
Ernesto: Gerek olmadığı için diyelim.
Öğretmen: Neye gerek yok?
Ernesto: Okula gitmeye (sessizlik). Hiçbir yararı yok (sessizlik). Okula giden çocuklar, terkedilmiş çocuklar. Anne çocukları, terkedilmiş olduklarını öğrenmeleri için gönderiyor okula. Böylelikle geri kalan yaşamını onların sorunlarından kurtulmuş olarak geçiriyor.
... Sonra okulda gerçeğin karşısında buldum kendimi.
Öğretmen: Yani...?
Ernesto: Tanrının olmadığı...”
Kısacası Sel Yayıncılık iyi ki Duras’ın eserlerini yayımlıyor. Üstelik Yaz Yağmuru’nu, çok sevdiğim yazar Romain Gary’nin Kadının Işığı’nı da dilimize kazandıran İsmail Yerguz çevirmiş. Romandaki cümlelerin aralarına sıkışmış ve onlarca kez tekrarlanan şefkat sözcüğü, metni okurken bir sözcük olmaktan çıkıp içinizi ışıtacak.
Duras; yeşil kadifeden bir yalnızlık yazarı...

ONUR CAYMAZ Radikal Kitap

Kitapla ilgili teknik bilgiler ve sipariş şartlarını görmek için bu linki kullanabilirsiniz...