Tarihe, edebiyata, güzel sanatlara ve bilime olumlu yönde damgasını vuran kişilerin hayat hikâyeleri nasıl da ilham vericidir! Yetiştikleri, yaşadıkları koşulların kimi zaman çetinliği kimi zaman rahatlığı, eserlerinin aldığı olumlu olumsuz tepkiler, onları ürettikleri dönemin iyi-kötü koşulları ne çok ipucu içerir bakmasını bilene. Bir kere kimsenin bir günde dahi ya da ünlü olmadığını görürüz; bu işler emek istemektedir. Emek kadar önemli bir diğer husus da inançtır; kimseciklerin inanmadığı, anlamadığı, hatta ‘taşladığı’ ne insanlar vardır hayatımızı derinden etkileyen buluşlara imza atmış. Daha da önemlisi, yiyecek bir lokma ekmek bulamamış, okul-kitap yüzü görmemiş nice insanın, sezgilerinin kuvveti, gözlem güçleri, bir davaya adanmışlıklarıyla bizim hayal gücümüzün sınırlarını aşan eserlere imza atmış olması olabilir mi!
Haylazlar Kitabı, bu anlamda, büyük isimlere yeniden hayat veren bir çalışma. Eğitim hayatlarında zayıf, işe yaramaz bulunmuş, başarısızlığa aday gösterilmiş, zaman zaman engellenmiş, kimsenin hiçbir umut beslemediği, ancak insanoğlunun ortak hafızasına adını güzel harflerle kazımış bazı kişilerin kısa hayat hikâyelerinin bir toplamı... Birtakım başvuru kaynaklarında ya da müzelerde bütün ciddiyetleriyle ve ‘cepleri niteliklerle dolu’ olarak karşımıza çıkan bu insanların aslında ceplerinde ne delikler olduğunu ortaya koyan bir kitap. Yazarlarının tabiriyle bir tür nanik!
Hayat hikâyelerinin kimi birinci tekilde, kimi yazarının ağzından anlatılmış. Her bir kişinin tarihe neden geçtiği, insanlığa nasıl bir katkıda bulunduğu da ayrıca açıklanmış. Her bir portre, devrim yaratan buluşlar, savaşlar, büyük romanlar, ünlü tablolar ya da unutulmaz filmlerden birinin kapısını aralıyor.
Seçilen isimlerin, (da Vinci ya da Darwin vs. gibi) son dönemde artık gına getirdiğimiz ve bellediğimiz insanların dışına çıkması da Haylazlar Kitabı’nın ilgi çekiciliğini artırıyor. Kitabın kadın nüfusunun azlığı (hatta Agatha Christie’yi saymazsak, kadın nüfusunun yokluğu) üzücü, ama umarım bu durum kız çocukları için itici bir güç olur.
Bir bakıma sözlü cazın yaratıcısı sayılan Louis Armstrong’la açılıyor kitap; ‘torba ağız’ anlamına gelen takma adı Satchmo bile ilerde trompet çalacağının habercisi gibi. Şarkıcının, sefaletin müzikle avutulduğu bir hayatta kilise korosuyla tanıştığı müziğe ıslahevinin korosunda devam etmesi, ardından dünyaca tanınan bir ağız ve altın bir ses haline gelmesinin hikâyesi, Amerika’ya ve göçmenlere dair de çok şey söylüyor.
“Bir insan hayatının ilk on beş yılını hiç yokmuş gibi kabul etmelidir,” diyen ve dünyanın yaratılışının İncil’de olduğu gibi değerlendirilmesini tartışmaya açan gözüpek bilgin Buffon’ın gençliğine dair neredeyse hiçbir şey bilinmemesi... Chaplin’in hem avare hem bilgin, soylu ama yeri geldiğinde sigara izmariti toplamaktan ya da bir bebeğin şekerini emmekten çekinmeyen Şarlo’sunu nasıl bir tesadüf eseri yarattığı... Truffaut’nun başyapıtı 400 Darbe’nin ailesiyle arasını nasıl açtığı... Güzel sanatların en büyük akımlarından birinin, kübizmin, adının, Picasso ve arkadaşı Braque’ın resimlerini aykırı ve rezilce bulan gazeteciler tarafından verilmiş olması... Ve daha neler neler...
Elbette bir insanın hayatını üç beş sayfada özetlemek mümkün değil; ancak hayatı, kişiliği ve yapıp ettikleri hakkında iyi bir fikir vermek mümkün. Haylazlar Kitabı’nın yazarları Jean-Bernard Pouy ve Anne Blachard’ın bunu yapmayı başardıklarını söylebiliriz. Serge Bloch’un desenleri de resimler, afişler, fotoğraflar vs. ile desteklenen kitabın vurgu yapmak istediği noktaların altını çizmeye yardımcı oluyor. Okuyana ise arkasına yaslanıp hayal kurmak kalıyor!

Kitaptan:
‘Hz İsa’dan bile daha çok tanınıyoruz’
“Biz Hz İsa’dan bile daha çok tanınıyoruz” demişti Lennon. Bu sözde doğruluk payı çok: 1963 yılının ekiminde Beatles’ı Londra havaalanında karşılamaya gelen kalabalık trafiğin tıkanmasına neden oldu. “Beatlemania” (hastalık haline gelen Beatles tutkusu) resmen ortalığı sardı: Binlerce hayran Beatles’a benzemeye özeniyor ve her gözüktüklerinde dünyanın her yerinde ortalık ayağa kalkıyor. Müzik bir yana, Beatles bir simge oluyor. Dinletilerde kendinden geçen ve Beatles’ın plaklarını kapış kapış alan gençler baskıcı topluma ve büyüklere karşı topluca kafa tutuyor. Grubun dört delikanlısı film çeviriyor ve İngiltere kraliçesi tarafından da madalya ile ödüllendiriliyor. 1966’da Lennon, kendi hayatını ve grubun hayatını allak bullak eden oyuncu Yoko Ono ile karşılaşıyor. Yoko Ono, Lennon’u yaşantısını değiştirmeye zorluyor. 1966 yılının Ağustos ayında San Francisco’da Beatles son dinletilerini sunuyor ve topluluk 1970’te dağılıyor.

Hepimiz birimiz, birimiz hepimiz için...
Alexandre Dumas, tanınmış ve başarılı bir oyun yazarıyken, gazete yöneticilerinin ünlü bir kalemi gazetelerine bağlamak için yüksek telif ücretleri ödediklerini görüyor... Hiçbir öneriyi geri çevirmiyor ve bu yüzden de çok çalışması gerekiyor. Bunun için de kendine bir yardımcı yazarlar topluluğu oluşturuyor. Dumas, bu şekilde kendine yardımcı bulan tek yazar değildir. Ne var ki Dumas’dan sonra, başkalarının imzasıyla çıkan romanların “gölgesinde” çalışan yazarlara “zenciler” denmektedir. Dumas, “Tarih, romanlarımı astığım bir çividir,” demişti günün birinde. Dumas’nın “zencileri” onun için tarihsel araştırmalar yaparlar. Planlar ve entrikalar da tasarlarlar. Her zaman değil ama genel olarak sonunda romancı romanı tek başına kaleme alır. Söz gelişi Üç Silahşörler’in serüvenleri ve bunların devamını anlatan Yirmi Yıl Sonra ile Bragelonne Vikontu adlı iki ciltte yazar pek kalem oynatmamış. Dumas da bunu itiraf etmekten çekinmiyor.

 ASLI TOHUMCU (Radikal Kitap)