(ANKA) - Dört yıllık dönemde tahakkuk eden 59.8 milyar TL'lik cezanın, sadece 15.8 milyar TL'si tahsil edilebildi. Ceza keserken eli titremeyen devlet, tahsilatta aynı performansı gösteremedi. 2006 ve 2009 yılları arasında vergi, yargı, idari ve diğer para cezası olarak toplam 59.8 milyar TL'lik ceza kesen devlet, bu cezanın yüzde 85'ini 10 kente fatura etti. Para cezalarında ilk sırada İstanbul yer alırken son sıra Bayburt'un oldu.
İstanbul Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası (İSMMMO), ilkini 2009'da hazırladığı ve para cezalarında rekor artışı masaya yatıran "Cezalandırılıyoruz" raporunu güncelledi. "Türkiye'nin Cezalı Kentleri" başlıklı, son 4 yıllık gerçekleşme rakamlarını içeren hesaplamaya göre, bu dönemde en çok para cezası İstanbul'da kesilirken, 10 kente tahakkuk ettirilen cezaların toplamı 50.8 milyar TL'yi buldu. Böylece, dört yılda kesilen, toplam 59.8 milyar TL'lik cezanın yüzde 85'i 10 kentin hanesine yazıldı. 4 yıllık dönemde kesilen cezaların yüzde 34.8'i İstanbul'a yönelik gerçekleşti. İstanbul'u 8.7 milyar TL'yle Ankara, 5.7 milyar TL'yle İzmir, 2.9 milyar TL'yle Antalya izledi. Diğer altı il ise sırasıyla, Mersin, Bursa, Adana, Kocaeli, Gaziantep ve Konya oldu. 10 ile toplam 50.8 milyar TL'lik ceza kesilmiş oldu.
En az para cezası ise sanayiden nasibini alamayan kentlerde uygulandı. 2006-2009 döneminde en az para cezası kesilen il Bayburt olurken, bu kenti Tunceli ve Gümüşhane izledi.
-HÜKÜMET CEZALARA YÜKLENDİ-
İSMMMO'nun Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü ve Merkez Bankası verilerinden yaptığı hesaplama, hükümetin, özellikle kriz dönemi olarak anılabilecek, 2008 ve 2009 yıllarında gelirini artırmak için cezalara yüklendiğini ortaya koydu. 2008'de başta vergi olmak üzere, trafik, yargı, idari ve diğer para cezaları olmak üzere 14.9 milyar TL'lik ceza kesen devlet, 2009 yılında bu rakamı yüzde 23.5 oranında arttırarak 18.5 milyar TL'ye yükseltti.
-2010'DA PARA CEZASI TAHSİLATI 2.4 MİLYAR TL-
Dört yılda 59.8 milyar TL'lik ceza kesen hükümet 2010 yılına da hızlı başladı. Bütçe gelirleri içinde, para cezası tahsilatı 2.4 milyar TL'ye yükseldi. Böylece, Maliye, 2010 için öngörülen 3.1 milyar TL'lik toplam para cezasının yüzde 77'sini altı ayda tahsil etmiş oldu.
-2006 YILINDAKİ DÜŞÜŞ, 2007'DE TELAFİ EDİLDİ-
Devlet, 2006 yılında 13.2 milyar TL para cezası tahakkuk ettirdi. 2007 yılında tahakkuk eden yani kesilen para cezası miktarı yüzde 0.6 oranında azalarak 13.1 milyar TL'ye geriledi. 2007 yılındaki düşüş sonraki yıllarda fazlasıyla telafi edildi. Üstelik tam da küresel krizin etkilerinin görüldüğü 2008 yılında ceza tahakkuku yüzde 13.8 artarak 14.9 milyar TL'ye, 2009 yılında ise yüzde 23.5 oranında artırılarak 18.5 milyar TL'ye ulaştırıldı.
-AYNI PERFORMANS TAHSİLATTA GÖSTERİLEMEDİ-
Gerek itirazlar, gerekse uzlaşmalar sonucu 2006 yılında 13.2 milyar TL'lik tahakkukun ancak 4.5 milyar TL'si tahsil edilirken, 2007 yılında bir önceki yıla göre tahsilatta yüzde 15'lik gerileme yaşandı ve miktar 3.8 milyara düştü. Kesilen cezanın yüzde 13.8 oranında arttığı 2008 yılında ise tahsilat yüzde 1.7 gerileyerek 3.2 milyar TL'ye indi. Devlet 2007 ve 2008 yıllarında tahsilatta yaşanan düşüşü 2009 yılında fazlasıyla telafi etti. Geçen yıl tahsilat oranı yüzde 31.4 artarak 4.2 milyar TL'ye yükseldi. Böylece, küresel finansal krizin yaşandığı 2006 ve 2009 yılları arasındaki dört yıllık dönemde tahakkuk eden cezaların toplamı 59.8 milyar, tahsilatların tutarı ise 15.8 milyar TL'yi buldu.
-EN BÜYÜK GELİR "VERGİ" CEZASINDA-
2006 ile 2009 yılları arasında ceza tahsilatı içinde en önemli kısmını vergi kalemi oluşturdu. Vergi cezası olarak 2006 yılında 3.5 milyar, 2007 yılında 2.7 milyar, 2008 yılında 1.7 milyar, 2009 yılında 2.5 milyar TL tahsil edildi. 2010 yılının ilk altı iki ayında ise vergi cezası tahsilatı 1 milyar 494 milyon TL olarak gerçekleşti. Böylece 2006 yılından 2010 yılının haziran ayına kadar geçen sürede vergi cezası olarak toplanan miktar 11.9 milyar TL'yi buldu.
-İKİNCİ ÖNEMLİ GELİR KALEMİ İDARİ PARA CEZALARI-
Ceza tahsilatlarında ikinci önemli "gelir" kalemini ise idari para cezaları oluşturdu. Bu alanda 2006'da 398 milyon, 2007'de 711.4 milyon, 2008'de 917.3 milyon, 2009'da 1 milyar 136.4 milyon, 2010 yılının ilk altı ayında da 749.8 milyon TL'lik tahsilat yapıldı. Söz konusu dönemde idari para cezalarından sağlanan "gelir" de 3.9 milyar TL'yi bulmuş oldu.
-YARGI PARA CEZALARI SİSTEMLİ ARTIŞ GÖSTERDİ-
Yargı para cezaları ise 2006'dan bugüne kadar geçen sürede sistemli bir biçimde artış gösterdi ancak, bu alandan bütçeye kaydedilen gelir tutarı diğer iki kalem kadar yüksek olmadı. 2006'da 112 milyon, 2007'de 159.8 milyon, 2008'de 184 milyon, 2009'da 201.4 milyon, 2010'un ilk altı ayında ise 89.1 milyon TL yargı para cezası tahsilatı yapıldı. Böylece dört yıl altı ayda yargı para cezalarından devletin kasasına giren tutar da 746.4 milyon TL'ye ulaşmış oldu. Aynı dönemde diğer para cezalarından elde edilen "kaynak" da 691 milyon TL'ye ulaştı.
-HAZİRAN'DA VERGİ CEZASI TAHSİLATI 1.5 MİLYAR TL'YE ULAŞTI-
2010 yılının Haziran sonu itibarıyla, vergi cezalarındaki tahsilat 1 milyar 494.2 milyon TL'ye ulaştı. Vergi cezalarında yılın ilk altı ayında en yüksek gelir elde edildiği ay 306.2 milyon TL ile Mart oldu. Maliye, 2010 yılı bütçe hedefleri çerçevesinde 2 milyar 25 milyon TL'lik vergi cezası hedefi koymuştu. Böylece bu kalemde, hedefin yüzde 73.7'si yılın ilk altı ayında yakalanmış oldu. Aynı dönemde idari para cezalarından elde edilen "gelir" ise 749.8 milyon TL'ye yükseldi. Yargı para cezaları tahsilatı ise anılan dönemde 89.1 milyon TL oldu. Diğer para cezaları tahsilatı da 59.3 milyon TL'ye ulaştı.
-ARIKAN: "KESİLEN PARA CEZALARININ BİR MANTIĞI OLMALI-
İSMMMO Başkanı Yahya Arıkan, verilere ilişkin değerlendirmesinde, devletin gelir elde etmek için değil, esasında kamu düzenini sağlamak gerekçesiyle kestiği para cezalarında hemen her yıl rekor artışlar olduğuna dikkat çekti. Ancak, veriler incelendiğinde, özellikle kaynak sıkıntısı çekilen 2009'da tahakkukta yüzde 23, tahsilatta da yüzde 30 artış olduğunu belirten İSMMMO Başkanı Arıkan, "Kesilen para cezalarının bir mantığı olmalı. Bu artışın bir açıklaması olmalı. Toplum, sürekli ceza yemekten hoşlanıyor, uslanmıyor mu ki, kamu düzenini sağlamak için kesilen cezalar sürekli artıyor" dedi.
-KAYITLI İŞLETMEYE GEÇ VERDİN DİYE CEZA KESİLMESİ, KAYIT İÇİNDE OLANI CEZALANDIRMAKTIR-
Cezalardan sağlanan kaynağın, her kadar gelir amaçlı olarak kesilmese de bütçeye doğrudan gelir olarak kaydedildiğini ifade eden İSMMMO Başkanı şöyle devam etti: "Muhasebe meslek mensuplarını zorlayan bazı para cezalarındaki mantık, daha doğrusu mantıksızlık bu alanda ne yaşandığının göstergesi. Ba-Bs adında, şirketlerin, alım ve satım hareketlerini gösteren formlar var. Bir süre önce, kayıt dışı ile mücadele çerçevesinde bu formlar belli dönemlerde İdare tarafından istenmeye başladı. Vergi matrahıyla hiç ilgisi yok. Ama vaktinde teslim etmediğinizde, gecikme süresine bağlı olarak para cezası kesiliyor. İşletmeler de mali müşavirleri de güç durumda kalıyor. Kayıt dışı ile mücadele gerekçesiyle, kayıtlı olan işletmeye belgesini geç verdi diye ceza kesilmesi, kayıt içinde olanı adeta cezalandırmaktır."
-CEZALAR GELİR TOPLAMA AMACI TAŞIYOR-
İSMMMO Başkanı Yahya Arıkan, devletin para cezalarına sarılmasıyla 2006-2009 yıllarını kapsayan dört yıllık dönemde yaklaşık 60 milyar TL ceza kesildiğini, ancak sadece 15.7 milyar TL tahsil edilebildiğini söyledi. Arıkan, verilerin, devletin 2010 yılına da oldukça hızlı başladığını gösterdiğine dikkat çekti. Arıkan, "Türkiye'de işçi, işveren ve hatta vatandaşın krizin etkilerini azaltmaya çalıştığı 2009 yılında hükümet de gelirlerini artırmak için cezaya yüklendi. Hukuken, her ne kadar cezanın amacı gelir yaratmak değil kamu düzenini sağlamak olarak ifade edilse de kesilen cezalardaki artış ve tutar bunun bir gelir amacı taşıdığını ortaya koydu" değerlendirmesini yaptı.