ATİNA, 17/08(BYE)--- Tirajı günde 45.913 olan Ethnos gazetesinin 17 Ağustos 2010 tarihli sayısında, Yorgo Delastik imzasıyla ve yukarıdaki başlık altında yayımlanan yorumun çevirisi şöyledir:
Trabzon'daki tarihî Sümela Manastırı'nın 88 yıldan sonra ayine açılması üstelik bu ayinin Ekümenik Patrik Bartholomeos tarafından yapılması elbette çok önemli bir dinî olaydı. Manastırda toplanan binlerce Pontuslunun duygulanması da son derece doğaldı. Bu olaydan kazançlı çıkan ise inananlar oldu.
Buna paralel olarak ayinin diplomatik ve siyasi perde arkası da çok ilginç ve elbette dinî duygusallıkla ilgisi yok. Erdoğan'ın Sümela Manastırı'nda ayin yapılmasına izin vermesinin, bu etkili dinî hoşgörü gösterisinin, Türkiye'nin Avrupa'daki uluslararası imajını güçlendireceğine inanmasından kaynaklandığı anlaşılıyor.
Ancak Erdoğan sadece Avrupalılar yönünde etkili olmak amacıyla kolayca bu tür bir girişimde bulunmazdı. Kararının bazı iç nedenleri de vardı. Gücünü kaybetmiş fakat yine de tamamen bitmemiş olan Kemalist düzenle yine bir sürtüşme içinde olan Erdoğan, kendisini çağdaş Türkiye'nin lideri aynı zamanda da daha az Kemalist geleneklerin mirasçısı fakat daha çok da Osmanlı geleneklerinin mirasçısı olarak görüyor. Bu girişimleriyle Osmanlı dinî hoşgörüsünün, Pontus ve Küçük Asya Rumlarının katliamı ve kovulmasından ve tabii Sümela Manastırı'nda ayinin yasaklanmasından sorumlu olan Kemalist milliyetçiliğin karşısında üstünlüğünü ortaya koymak istiyor.
Erdoğan başka düzeylerde de diplomatik ve siyasi oyunlar oynadı. Bizler siyasi-dinî nedenlerden dolayı elbette Patrik Bartholomeos'un rolüne sürekli vurgu yapıyoruz. Ancak asıl başrol oynayan Putin'in partisinden Duma Milletvekili İvan Savidis oldu. Son yıllarda Sümela Manastırı etrafındaki oynanan oyunun ipleri Pontuslu İvan Savidis'in elinde. Rusya'dan Pontusluların manastırı ziyaretlerinin masraflarını kendisi karşılıyor.
Savidis, yurt dışındaki Helenizmin çok faal bir üyesi. Kolayca anlaşılacağı gibi Erdoğan için (ve herkes için de) Rusya'nın ağırlığı başka Yunanistan'ın başkadır.
Ekümenik Patrikhane ile bağlantılı olan iki siyasi konu var. Birincisi, zaman içinde bütün Ekümenik Patriklerin düşman Türk çevrelerinde varlığını sürdürebilmesi için Amerikan yönetimleriyle mükemmel ilişkilerde olması. Washington bir dereceye kadar memnuniyetle siyasi koruma veriyor çünkü bu şekilde temel dinî haklar bahanesiyle patrik vasıtasıyla Türk yönetimine baskı yapıyor. Ancak bunu Türkiye'deki dinî özgürlükler bir yana Amerikan çıkarlarına yararlı olacağını düşünürse yapıyor. Bu ortamda Erdoğan Rusları da oyuna sokarak Ekümenik Patrikhane üzerindeki Amerikan etkisine karşı denge kuruyor.
Savidis, Erdoğan'a bir konuda daha kolaylık sağlıyor. Sümela Manastırı'ndaki ayinin Yunanlara karşı ulusal bir ödün olarak gösterilmesi yerine Ortodokslara -Rus, Yunan, Gürcü vb.- yönelik dinî bir açılım olarak göstermesine yardımcı oluyor. Bu şekilde açılımın Türkler tarafından daha kolay kabul edilmesi sağlanıyor.
Ayin için yazılı izin Savidis'e 13 Mayıs 2010'da, Ekümenik Patrikhaneye de Türk hükûmeti tarafından 9 Temmuz 2010'da verildi.