İİSTANBUL (ANKA) - İstanbul Sanayi Odası'nın(İSO) 2010 yılının ilk yarısına ait "Ekonomik Durum Tespit Anketi" sonuçlarına göre, işletmelerin 2010 yılı ikinci yarı beklentisi, ilk yarıya göre olumlu çıktı. İşletmeler, 2010 ikinci yarının, ilk yarıya kıyasla daha olumlu geçmesini bekliyor.
Anket sonuçlarını düzenlediği bir basın toplantısıyla açıklayan İSO Yönetim Kurulu Başkanı Tanıl Küçük, sanayinin son krizde de iyi bir sınav verdiğini ve işletmelerin 2010 ikinci yarıya yönelik beklentilerinin oldukça iyimser olduğunu vurgulayarak, "Ağır bir hastalığın ertesinde ayağa kalkmış olsa da, unutmayalım ki halen çok dikkatli ve tedbirli olmak zorundayız. Kaldı ki dışımızdaki koşullar da çok parlak gelişmiyor" uyarısında bulundu.
Küçük'ün açıkladığı anket sonuçlarına göre, istihdam, üretim, iç satış ve dış satış ve yeni sipariş beklentilerine ait tüm göstergelerde daralma bekleyen işletmelerin oranı ortalama yüzde 10'lar civarında seyretti. Buna göre, 2010'un ikinci yarısında işletmelerin yüzde 12.6'sı dış satışlarında, yüzde 11.5'i üretimlerinde, yüzde 11.2'si iç satışlarında, yüzde 9.9'u yeni siparişlerinde ve yüzde 8.8'i istihdamlarında yüzde 8.8 daralma bekliyor.
-KARLILIK İLK YARIDA 19 PUAN ARTTI-
Karlılık göstergeleri ise İSO 500'deki sonuçlara paralel bir eğilim gösterdi. 2010 ilk yarıda işletmelerin yüzde 31.1'i, geçen yılın aynı dönemine göre daha fazla kar elde etti. 2010 yılı ilk yarıda, geçen yılın aynı dönemine göre karlılığının azaldığını veya zarar ettiğini belirten işletmelerin oranının yüzde 41.3 oldu. 2009'un ikinci yarısında bu oranın yüzde 60.3 düzeyine yükseldiği hatırlatılan ankette, "2010 ilk yarıda 19 puanlık bir iyileşme sağlanmıştır. Ancak, işletmelerin halen küçümsenmeyecek bir kaynak sıkıntısı içinde olduğunu ortaya koymaktadır" denildi. İşletmelerin satış hedefini gerçekleştirme oranı 2009 ikinci yarıda 76.3 olurken, 2010 ilk yarıda yüzde 65.5 şeklinde gerçekleşti. Ankette, büyük ölçekli işletmelerde satış hedefinin gerçekleşme oranının, bir önceki dönemi göre yüzde 91.9'dan yüzde 77.9'a gerilediğine dikkat çekildi.
-KARŞILIKSIZ ÇEK VE PROSTESTOLU SENETLERDE AZALMA GÖRÜLDÜ-
Ankete göre, karşılıksız çek ve protestolu senetlerle karşılaşan işletmelerin oranı azalırken, karşılıksız çek ve protestolu senetlerin satışlara oranında düşüş gözlendi. Krizin başlangıcı olan 2008 ikinci yarıda, karşılıksız çek ve protestolu senetlerin satışlara oranı yüzde 7.7 gibi oldukça yüksek bir seviyeye yükselirken, bu oran 2009 ikinci yarıda yüzde 6.6'ya, 2010 ilk yarıda ise büyük bir düşüşle yüzde 3.2'ye geriledi.
-FİNANSMAN DARBOĞAZI YÜZDE 47.7 İLE 2001'DEN BU YANA EN DÜŞÜK SEVİYEYE GERİLEDİ-
Finansman darboğazı içinde olan işletmelerin oranı, 2008 ikinci yarıda yüzde 69.9'a yükselirken, 2010 ilk yarıda yüzde 47.7'ye geriledi. Ankette, bu oranın 2001 ilk yarıdan bu yana elde edilen en düşük oran olduğuna vurgu yapıldı. Finansman sorununun nispeten hafiflemesinde, Merkez Bankası'nın faiz indirme politikası ile birlikte, kriz nedeni ile kredi talebinin azalması sonucu faiz oranlarının düşmesinin etkili olduğu vurgulanan ankette, "Faiz oranlarındaki düşüşe rağmen, anketimizin, halen her 100 işletmeden yaklaşık 50'sinin finansman sıkıntısı içinde olduğunu ortaya koyması, finansman alanında, maliyetlerin yanında, başka sorunların da varlığına işaret etmektedir" denildi.
-FİNANSMAN DARBOĞAZININ BAŞINDA KREDİ MALİYETİ GELİYOR-
Finansman darboğazının başında ise sırasıyla yüzde 29.1'lik oranla kredi maliyetlerinin yüksekliği, yüzde 27.7 ile işletme sermayesinin yetersizliği ve yüzde 24.3 ile öz kaynak yaratamama sorunu geldi. Ankette, kredi kullanan işletmelerin yüzde 39.7'si, kullandıkları toplam krediler içinde döviz ya da dövize endeksli kredilerin oranının yüzde 70'den yüksek olduğunu belirtti.
-YATIRIMLAR DÜŞÜNCESİNDE NİSPETEN İYİLEŞTİ-
İşletmelerin yatırıma ilişkin beklentilerinde 2010 ilk yarıda yüzde 1.4'lük nispi bir iyileşme oldu. 2010 ilk yarıda işletmelerin yüzde 52.8'i sabit sermaye yatırımı yapmadıklarını belirtirken, bu oranın 2009 ilk yarıda yüzde 63.3, ikinci yarıda yüzde 54.2 olduğu, 2009 ikinci yarıda 9.1 puanlık nispi iyileşmeye karşılık, 2010 ilk yarıda sadece 1.4 puanlık bir iyileşme yaşandığı belirtildi. Yurt içinde yatırım yapmak isteyen işletmelerin oranı, 2009 ikinci yarıda yüzde 30.3 olurken, 2010 ilk yarıda bu oran 9.2 puanlık artışla yüzde 39.5'e yükseldi. Yatırımlarda, 2010 ikinci yarısında beklenen oran yüzde 39.8 ile hemen hemen aynı seviyelerde kaldı. Yurt dışına yatırım yapmayı düşünen işletmelerin oranı, 2009'un ikinci yarısında yüzde 7.6 olurken, bu oran 2010 ilk 9.6'ya yükseldi. 2010 ikinci yarı için beklenti 11.6'ya çıktı.
-İŞLETMELER ÜRÜN KALETİSİNİ YÜKSELTTİ-
Ankete katılan işletmelerin yüzde 43.2'si ürün kalitesini yükselttiklerini ve yüzde 36.4'ü iş gücü verimliliklerini artırdıklarını belirtirken, yüzde 29.4'ü yeni ürün geliştirdiklerini kaydetti. İç piyasaya verilen sipariş iptallerinde azalma eğilimi olduğu belirtildi. Ankete katılan işletmelerin yüzde 9.4'ünün, 2010 ilk yarıda iç piyasaya verdikleri siparişlerin bir kısmını kriz nedeni ile iptal etmek zorunda kaldığı, bu oranın 2009 ikinci yarıda yüzde 13.8 olduğu hatırlatılan ankette, "İç piyasaya verilen siparişlerdeki iptallerin azalma eğiliminde olduğu görülmektedir" denildi. Bu eğilimin 2010 yılının ikinci yarısına yönelik siparişlerde de kendini gösterdiği kaydedilen ankette, "2010 ikinci yarıya yönelik iç piyasaya verdikleri siparişleri kısmen de olsa iptal ettiren işletmelerin oranı yüzde 6.5'e gerilemiştir. İç piyasadan alınan siparişlerde, 2010 ikinci yarıya yönelik siparişlerdeki iptal oranı ise yüzde 12'dir" ifadesine yer verildi.
-DIŞ PİYASADAN ALINAN SİPARİŞ İPTALLERİ AZALDI-
Dış piyasadan alınan siparişlerdeki iptallerde azalma eğilimi görüldü. Buna göre, 2009 ikinci yarıda işletmelerin yüzde 17.7'si, dış piyasadan aldıkları siparişlerin bir kısmını kriz nedeni ile iptal ederken, bu oran 2010 ilk yarıda yüzde 13.7'ye, 2010 ikinci yarıda yüzde 8.2'ye geriledi. 2010 yılı için ÜFE'yi yüzde 7.8, TÜFE'yi yüzde 8.3 bekleyen işletmeler, yıl sonunda dolar kurunu 1.61, Euro'yu 2.01 olarak tahmin etti.
-AĞIR BİR HASTALIĞIN ERTESİNDE AYAĞA KALKTIK, DİKKATLİ OLMALIYIZ-
Anketi değerlendiren İSO Başkanı Tanıl Küçük, 2010 ilk yarının, 2009 ikinci yarıya göre daha olumlu sonuçlandığını söyledi. Kriz dönemlerinin yıkıcılıklarını karşın, öğretici de olduğuna dikkat çeken Küçük, büyük ve orta ölçekli kuruluşların, 2008 ikinci yarıda, krize hızlı girmiş ve 2009 ilk yarıyı büyük ölçüde krizin etkisi altında geçirdiğini kaydederek, "Ancak 2009 ikinci yarı ile birlikte çıkışa geçmeyi başarmışlardır. Küçük ölçekli işletmelerde ise krize giriş daha yavaş olmakla birlikte çıkış da nispeten daha yavaş olmaktadır" dedi. Türk sanayinin son krizde de iyi bir sınav verdiğini ve ayakta kalmayı başardığını vurgulayan Küçük, tek başına sanayicinin çabasının yeterli olmadığını vurgulayarak, şu benzetmeyi yaptı: "Ağır bir hastalığın ertesinde ayağa kalkmış olsa da, unutmayalım ki halen çok dikkatli ve tedbirli olmak zorundayız. Kaldı ki, dışımızdaki koşullar da çok parlak gelişmiyor."
Konuşmasında siyasetin, ekonominin önüne geçtiği bir dönemde bulunulduğuna dikkati çeken Küçük, ekonominin ihmal edilmemesi uyarısında bulundu.(ANKA/DEVAM)
(HMD/ÖMR)