ANKARA (ANKA) -Orhan Aysezen- Sayıştay devlette "hayalet KİT" buldu. Sayıştay raporunda bazı devlet kuruluşları, "İflas sürecinde bulunan ve haklarında uzun zamandır hiçbir belge ve bilgiye ulaşılamayan iştiraklerin tespiti ve takibine yönelik olan çalışmalar, ana kuruluşların zaman ve kaynak israfına neden olmaktadır" şeklinde tanımlandı. Sayıştay bu kuruluşlar için, "Haklarında hiçbir bilgi ve belgeye ulaşılamayan ve mevcut şartlarda tasfiyeleri gerçekleştirilemeyen iştiraklerin tüzel kişiliklerinin sona erdirilmesi için gerekli tedbirler alınmalıdır" önerisinde bulundu. Sayıştay yeni yayınlanan "Kamu İşletmeleri 2008 Yılı Genel Raporu"nda, KİT'ler için, "İşçilerin yıllık izinlerinin gereğince kullandırılmaması, çalışanların beden ve ruh sağlığını olumsuz etkiliyor" uyarısı da yaptı.
Sayıştay'ın Kamu İşletmeleri 2008 Yılı Genel Raporu yayınlandı. Çalışma 2008 yılı itibarıyla KİT'lerin durumunu belgeledi, KİT'lerin Türkiye ekonomisi içindeki yerini, istihdam durumunu, mali durumunu, iştiraklerini, işletme çalışmalarını, yatırımlarını, denetlenen kuruluşların genel ve ortak sorunlarını ve önerileri içerdi.

-KAMU ÇALIŞANININ RUH SAĞLIĞI NEDEN BOZULUYOR-

Raporun mali sorunlar ve öneriler bölümünde "İşçilerin yıllık izinlerinin gereğince kullandırılmaması, çalışanların beden ve ruh sağlığını olumsuz etkilemesinin yanında, yıllar itibarıyla birikmiş ücretli izin haklarının emekli olurken nakit olarak ödenmesi, kuruluşlara önemli bir mali yük getirmektedir" denilirken, çözüm önerisi olarak, "Birikmiş izin ücretleri nedeniyle ortaya çıkan kaynak ihtiyacının getirdiği yüklerin önlenmesi için yıllık ücretli izinlerin birikmesini önleyecek tedbirler alınmalıdır" denildi.

-2008 İTİBARIYLA ÜLKEDE KİT'LERİN DURUMU-

Sayıştay raporunda yer alan sorunlar, çözüm önerileri ve saptamalardan bir bölümü şöyle:
"-Sorun: Kuruluşlarından itibaren KİT'lerin "ekonomik gereklere göre özerk bir tarzda'
yönetilmeleri gereği üzerinde önemle durulmasına ve bu husus mevzuatta da sürekli olarak yer almasına rağmen, uygulamada bazı KİT'lerin yönetimine, özellikle ilgili bakanlıklarca özerklik ilkesiyle bağdaşmayan müdahalelerin yapıla geldiği görülmektedir. (Öneri: KİT'lerin mevzuatta öngörüldüğü şekilde, tamamen ekonomik gereklere ve çağdaş işletmecilik ilkelerine göre, özerk bir tarzda yönetilmelerine imkan verilmelidir.)
-Sorun: Personel alımına getirilen kısıtlamalar nedeniyle, bürolarda yüklenici vasıtasıyla temin edilen işçilerin çalıştırılması uygulaması yaygınlaşmıştır. Mevzuata aykırılığın yanı sıra, çalışma barışı açısından önemli sorunları beraberinde getiren bu uygulama, bazı hakların ödenmesi konusunda da hukuki ihtilaflara neden olmaktadır. (Öneri: Yardımcı hizmetler hariç, personel alımına yönelik kısıtlamalar asli faaliyetlerde çalışan kalifiye personel ihtiyacını karşılamaya imkan verecek şekilde düzenlenmeli, asli ve sürekli işlerde yüklenici vasıtasıyla temin edilen işçi çalıştırılmamalıdır.)
-Sorun: Destekleme faaliyetlerinden ve görev zararından doğan Hazineden alacakların zamanında ve tam olarak ödenmemesi, ilgili kuruluşların mali yapısında olumsuzluklara neden olmaktadır. Son yıllarda alınan tüm tedbirlere rağmen bazı KİT'lere tahsis edilen sermayenin, verilen görevlere göre yetersiz kalması ve taahhüt edilen sermayenin de zamanında ödenmemesi nedenleriyle, mali darboğazların devam ettiği görülmektedir. (Öneri: Kuruluşların finansman ihtiyaçlarının karşılanmasında yabancı kaynak kullanımının ve finansman yükünün azaltılması için gereken sermaye artırımlarının yapılmasının yanı sıra, ödenmemiş sermayeleri ile görev zararı Hazine tarafından karşılanması gereken tutarların zamanında ödenmesi sağlanmalıdır.)
-Sorun: KİT'lerin alacaklarının tahsilindeki gecikmeler, finansman yükünün artmasının bir başka nedenini teşkil etmekte, bu kuruluşlar yükümlülüklerini yerine getirebilmek için kullandıkları kısa ve orta vadeli krediler nedeniyle önemli bir finansman yükü altına girmektedir. (Öneri: Alacakların zamanında tahsil edilmesi sağlanmalı, kamu kuruluşlarının birbirlerine sattıkları mal ve hizmetlerin bedelinin zamanında ödenmesi için etkin önlemler alınmalıdır.)
-Sorun: Kamu İhale Kanununda, alımlarda temel ihale usulleri olarak açık ihale
usulü ve belli istekliler arasında ihale usulü belirlenmesine rağmen, istisna limitinin
yüksekliği yanında zaman zaman parasal limitleri aşmamak için ihtiyaçların kısımlara
bölünerek doğrudan temin ve pazarlık usulü yapılan ihalelerle karşılanması, toplu alım avantajının ortadan kalkmasına ve yeterli rekabet ortamının sağlanamaması nedeniyle alım maliyetlerinin yükselmesine neden olmaktadır. (Öneri: Mal ve hizmet alımlarının, parasal limitleri aşmamak için kısımlara bölünerek doğrudan alım veya pazarlık usulüne göre yapılması yerine, rekabetin tesisi, hesap verilebilirlik, eşit muamele ve kaynakların verimli kullanılması başta olmak üzere kamu alımlarına ilişkin temel ilkelere uygunluğun en geniş manada sağlandığı açık ihale usulü ile yapılmasına özen gösterilmelidir.)
-Sorun: 2002 yılından itibaren uygulanan elektrik enerjisi ve doğalgazın yurt içi fiyatlarında önemli artış yapılmaması sonucunda elektrik enerjisi maliyetlerinde başlayan rahatlama eğilimi 2004- 2008 döneminde de devam etmiştir. Ancak, uzun dönemli enerji alım garantili ve genellikle yüksek tarifeli Yap-İşlet-Devret ve Yap-İşlet projelerinin varlığı nedeniyle elektrik tarifelerinin 2008 yılından itibaren maliyet bazında oluşturulmaya başlanılması ile önümüzdeki dönemde yükselmesi beklenmektedir. (Öneri: Elektrik enerjisi ihtiyacının zamanında, daha güvenilir ve ekonomik bir şekilde karşılanabilmesi için; orta ve uzun dönem üretim planlamasında öncelikli olarak yerli ve güvenilir kaynaklara dayalı projeler ile yenilenebilir enerji projeleri üzerinde önemle durulmalı, mevcut santrallerde üretim artışını sağlayacak rehabilitasyon çalışmaları hızlandırılmalı, santrallerde çevre sorunlarını önleyici ilave yatırımlar yapılmalı, şebeke kayıpları asgariye indirilmeli, enerji tarifelerinde meydana gelebilecek artışların ekonomi üzerindeki etkilerinin asgari düzeyde tutulması için gerekli tedbirler alınmalıdır.)
-Sorun: Bankaların ana sözleşme değişiklikleri ile ticari banka hüviyetine kavuşturulması nedeniyle tarıma finansal destek sağlamak veya esnaf-sanatkar ve KOBİ'lere kredi verilmesi ile ilgili olarak getirilen sınırlandırmalar nedeniyle ilgili sektörlere verilen krediler de sınırlı kalmaktadır. (Öneri: Kamu bankalarının, 4603 sayılı Kanun ile kazandırılan ticari bankacılık alanındaki faaliyetlerinin yanı sıra, tarımsal işletmeler, esnaf-sanatkar ve KOBİ'lerin kredilendirilmesine yönelik fonksiyonlarının sürdürülebilmesi için gerekli tedbirler alınmalıdır.)
-Sorun: Madencilik sektöründe uzun vadeli yatırım kaynakları yetersiz düzeyde kalmış, üretim mekanizasyon ve modernizasyon ile revizyonlar tamamlanamamış, maden ve jeotermal kaynak arama, petrol ve doğalgaz arama ve üretim yatırımları keşiflere yeterince yansımamış; çevresel değerlendirmeler nedeniyle maden üretimlerine pazar bulunmasında yaşanan sıkıntılar üretim ve yatırımları olumsuz etkilemiş, ithalatı artırmış; maden işleme tesisleri ile entegre edilecek işlenmiş mamul maddeyi ihraç eden tesislere yönelik yatırımlar istenilen oranda gerçekleştirilemediğinden yüksek katma değerli üretim yapısına geçilememesi, uluslararası pazardan cevher rezervi ve kalitesine paralel pay alınamamasına yol açmıştır.
-Elektriğin hem üretim, hem iletim ve dağıtım, hem de nihai tüketiciler tarafından kullanımında enerji verimliliğini sağlamaya dönük yatırımların özendirilmesi, önem ve öncelik verilmesi konusunda gecikilmiştir. Kamu dağıtım ve üretim varlıklarının planlanan süreç içerisinde özelleştirilememesi, gerçek anlamda rekabetçi bir serbest piyasanın oluşumunda gecikme ve yeni üretim yatırımlarının devreye girmesinde aksamalara neden olmuştur. Enerji sektöründe yatırım yapan kamu kuruluşlarının finansman imkanları iyileştirilememiş, enerji yatırımlarında artan yıllık ihtiyaçlar paralelinde, elektrik arz açığının önlenmesi için talep yönetimine ve arz imkanının genişletilmesine yönelik tedbirler bir plan dahilinde süratle uygulanamamıştır.
-Son yıllarda, özellikle demiryolu alanında yüksek hızlı tren projeleri başta olmak üzere uygulamaya konulan yatırımların olumlu etkisiyle yolcu taşımacılığında önemli gelişmeler kaydedilmiş olmasına rağmen, mevcut alt yapının değişimi yeterli ölçüde sağlanamamıştır.
-Sorun: İflas sürecinde bulunan ve haklarında uzun zamandır hiçbir belge ve bilgiye ulaşılamayan iştiraklerin tespiti ve takibine yönelik olan çalışmalar, ana kuruluşların zaman ve kaynak israfına neden olmaktadır. (Öneri: Haklarında hiçbir bilgi ve belgeye ulaşılamayan ve mevcut şartlarda tasfiyeleri gerçekleştirilemeyen iştiraklerin tüzel kişiliklerinin sona erdirilmesi için gerekli tedbirler alınmalıdır.)"

-SAYIŞTAY BAŞKANI AKYEL: 2004-2008 BAKIŞ AÇISINI YANSITIYOR-

Sayıştay Başkanı Dr. Recai Akyel rapora yazdığı "Sunuş"ta 2008 Genel Raporu'nun KİT'lerin Türkiye ekonomisi içindeki yerini, istihdam durumunu, mali durumunu, iştiraklerini, işletme çalışmalarını, yatırımlarını, denetlenen kuruluşların genel ve ortak sorunlarıyla önerileri içerdiğini bildirdi. 2004-2008 bakış açısını yansıtan Genel Rapor'da yer alan sektörel bazlı bilanço bilgileri, denetim sonucunda ortaya konan sonuç ve önerilerin, ilgili dönemin değerlendirilmesi sonucu elde edildiğini kaydeden Sayıştay Başkanı Akyel, "Kamu idarelerinin etkin, verimli, ekonomik ve hukuka uygun biçimde faaliyet göstermesini, kamu kaynaklarının öngörülen amaç, hedef, kanunlar ve diğer hukuki düzenlemelere uygun olarak elde edilmesini, saklanmasını ve kullanılmasını sağlamak için yapılan sonucunda hazırlanan raporlar TBMM'ne, ilgili kurumlara iletilmekte ve kamuoyuna açıklanmaktadır" dedi.(ANKA)
(ORH/ÖMR)