NEW YORK, 07/07(BYE)--- The New York Times gazetesinin 6 Temmuz 2010 tarihli sayısında, Landon Thomas Jr. imzasıyla ve yukarıdaki başlık altında yayımlanan İstanbul çıkışlı haberin çevirisi şöyledir:
Türkiye'ye onlarca yıl ekonomik olarak oldukça geri kaldığı ve üye olmaya hazır olmadığı gerekçesiyle hâlihazırda 27 ülkeden oluşan Avrupa Birliği'ne katılamayacağı söylendi.
Bu tez bundan böyle geçerli olmayabilir.
Bugün Türkiye, hızla yükselen bir ekonomik güç. Uluslararası alanda rekabet eden şirketleri genç ülkeyi bir girişimci merkezine dönüştürürken Rusya ve Orta Doğu'daki nakit para zengini ihraç piyasaları ile bağlantılar, karşılığında milyarlarca dolar yatırımı çekiyor.
Yaşlı ve borç yorgunu Avrupa ülkelerinin birçoğu, bu yıl, yüzde birin biraz üzerinde bir büyüme elde ederse şanslı sayılacakken geçen hafta yılın ilk çeyreği için Çin'in ardından ikinci sırada bulunan ve yüzde 11.4'lük büyüme ile ekonomik rönesansını yaşayan Türkiye, tamamıyla yeni bir soru işareti oluşturuyor: Avrupa'nın mı yoksa Türkiye'nin mi diğerine daha çok ihtiyacı var?
Türkiye'deki en büyük taşıt kiralama şirketi Intercity'nin kurucusu ve Genel Müdürü 42 yaşındaki Vural Ak, "eski güçlü ülkeler, hem ekonomik hem de düşünsel güçlerini kaybediyor. Türkiye şimdi tek başına ayakta durabilecek kadar güçlü" diyor.
Bu durum, sadece on yıl önce bütçe açığı gayrısafi yurt içi hasılasının (GSYİH) yüzde 16'sına tekabül eden ve enflasyon oranı da yüzde 72 olan bir ekonomi için dudak uçuklatan bir değişim. Başbakan Recep Tayyip Erdoğan'ın iktidara yükselmesinin temelinde sosyal muhafazkârlığı mali olarak dikkatli ekonomik politikalarla birleştirmesi bulunurken, Adalet ve Kalkınma Partisi veya AK Partiyi de Cumhuriyet'in ilk günlerinden bu yana Türkiye'deki en nüfuzlu siyasi hareket hâline getirdi.
Bu evrim öylesine eksiksiz bir hâlde ki Türkiye avroya geçmek için gerekli kriterleri yerine getirmeye, hâlihazırda avro bölgesinde bulunan sorunlu ekonomilerin birçoğundan daha yakın, tabii eğer AB'ye katılabilirse. Kamu borcu, tavan oran olan yüzde 60'ın hayli altında (GSYİH'in yüzde 49'u) ve yıllık bütçe açığını gelecek yıla kadar yüzde 3 hedefinin altına çekebilir. Geriye ise şu anda yüzde sekiz oranında seyreden enflasyonun düşürülmesi yönündeki ana politika hedefi kalıyor.
Finansbank adlı bankasını 2006 yılında NBG'ye (National Bank of Greece) sattığında Türkiye'nin en zengin adamı olan Hüsnü Özyeğin, "bu bir rüya dünyası" ifadesinde bulunuyor. Sahibi olduğu beş yıldızlı Swissotel'in çatı katında oturan Özyeğin, BlackBerry telefonundan avro bölgesindeki ülkelerin en son kredi borcu faizlerine göz atıyor. Gördüklerine hâlâ inanmakta zorluk çekiyor. Özyeğin tatminkâr bir homurdanma ile "Yunanistan 980. İtalya 194 ve Türkiye 192. Bana on yıl önce Türkiye'deki finansal riskin İtalya'daki ile eşit olacağını söyleyeseydiniz, size deli olduğunuzu söylerdim" diyor.
Yunanistan'a en yüksek fiyatlı satışı yapan Özyeğin, şimdi parasını doğuda değerlendiriyor. Eurocredit adlı yeni bankası kârının yüzde 35'ini Rusya'daki faaliyetlerinden elde ediyor.
Özyeğin, ekonomik başarılarından dolayı Erdoğan hükûmetini kucaklayan Türkiye'nin eski ticari elitlerini temsil ediyor. Daha az bilinen ancak Türkiye'nin gelecekteki gelişimi açısından bir o kadar da önemli olan iş dünyasının hızla büyüyen muhafazakâr liderleri, Türkiye'de gelişen tüketici ve ihraç piyasalarındaki işletmelerinin AK Parti döneminde büyümesine tanıklık ettiler. Taşıt kiralama firması yöneticisi Ak, bu yeni ve seçkin girişimcilerin iş dünyasındaki örneklerinden biri. İşe Ferrari otomobiliyle giden Ak, aynı zamanda içki kullanmayan, inancı hakkında konuşmaktan çekinmeyen ve dinini tatbik eden bir Müslüman. Ak, ordu ve yargıdaki elitlerin İslam'ı kamu hayatının dışında tutmak için uzun ve zorlu bir mücadele verdiği 20. yüzyılın iş dünyasındaki laik fikir birliğine de bağlı değil.
Kur'an'dan alınmış Arapça bir metin, bir çerçeve içinde masasının arkasındaki duvarda asılı duruyor. Ak, kısa bir süre önce Erdoğan'ın da konuşma yaptığı Washington'un biraz dışındaki George Mason Üniversitesinde İslami araştırmalar konulu bir programa da mali kaynak sağladı.
İkinci bir iş olarak yaptığı büyümekte olan ceviz ve badem ticareti için İsrail'in sulama teknolojilerini benimsemesiyle ve kendi hayatını yönlendirmek için İslami kuralları kucaklamasıyla Ak, hem sosyal hem de ekonomik olarak esnek bir dinamizmi temsil ediyor. Bu durum, Türkiye'nin ticari bağlantılarını İsrail, Rusya, Suudi Arabistan, İran ve Suriye'ye yaymasına imkân tanırken, şimdi de bölgedeki egemen siyasi aktör olma arzusu için dayanak oluşturuyor.
Bu yeni grup işletme yöneticilerinin önde gelen diğer üyeleri ise ülkede en hızlı büyüyen perakende satış zinciri olan, indirimli alışveriş marketleri BİM'in kurucusu ve Yönetim Kurulu Başkanı Mustafa Latif Topbaş ve çikolata ve bisküvi üreticisi Yıldız Holding'i yöneten Murat Ülker.
Yıllık 11 milyar dolar satış yapan Yıldız Holding markalı gıda ürünleri sadece Türk piyasalarına değil, küresel alanda 110 piyasaya satış yapıyor. Firmanın Kazakistan, Pakistan, Suudi Arabistan ve Ukrayna'da fabrikaları var ve Godiva markasının sahibi.
İki milyarderin Başbakan ile derin bağları var. -Erdoğan bir zamanlar Ülker ürünlerinin dağıtımını yapan bir şirketin sahibiydi ve Topbaş onun yakın bir danışmanıydı- Ancak dünyanın bu tarafındaki ticaret fırsatları o kadar fazla ki hükûmetin yardımına artık ihtiyaç duyulmuyor.
Haziran ayında Türkiye'deki ihracat geçen yılın aynı dönemine oranla yüzde 13 artarken talebin çoğu Irak, İran ve Rusya gibi sınırdaki veya sınıra yakın ülkelerden geliyor. Üretim temelleri oluşmamış bu ülkeler, Türk kurabiyelerinin, otomobillerinin ve düz ekran televizyonlarının hevesli alıcıları.
Örneğin, bu yıl Türkiye'nin en büyük taşımacılık şirketi Türk Hava Yolları en az Fransız kentlerine yaptığı sefer kadar, Irak'taki kentlere de (üç) sefer yapacak. En hızlı büyüyen uçuş güzergâhları arasında Libya, Suriye ve yedi kentle Türkiye'nin en büyük ticaret ortağı Rusya bulunuyor. Rusya, büyük bir göçmen Türk nüfusunun yaşadığı Almanya'nın ardından ikinci sırada yer alıyor.
Türk şirketleri İran'da gübre fabrikaları inşa ediyor, bebek bezi ve kadın sağlığı ürünleri üretiyor. Merkezi güneydoğudaki Gaziantep kentinde bulunan Acarsan Grup, Irak'ta inşa edilecek beş hastanenin yapım ihalesini kazandı. Türkiye'deki inşaat şirketlerinin Çin'in hemen ardında 30 milyar dolarlık bir sipariş listesi bulunuyor.
Diğer tarafta ise Azerbaycan hükûmeti Türkiye'nin önde gelen petrokimya firmalarının sahibi ve Suudi Arabistan, ülkenin gittikçe büyüyen İslami finans sektörünün büyük bir yatırımcısı.
Bu eğilimlerin, İsrail'e sert çıkması ve İran ile nükleer enerji anlaşmasına varması gibi konularda -hem içerde hem de dışarda- Erdoğan'ı haklı kıldığı yönünde burada hiç kimse ihtilaf yaşamazken, bu hareketler ülkenin önde gelen müttefiki ve uzun süreli destekçisi ABD ile ilişkilerin gerilmesine neden oldu. (Türkiye, bu yıl Suriye ve İran'a 1.6 milyar dolarlık ürün ihraç ederken bu rakam ABD'ye yapılan ihracattan 200 milyon dolar daha fazla).
Ancak bazıları bu güç gösterisinin fazlasıyla ileri gitmiş olabileceğinden -belki de yurt içinde sıklaşan seçim anketlerinin bir sonucu olarak- ve İsrail'e yönelik sert üslubun Türkiye'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ün, "Yurtta Sulh, Cihanda Sulh" ilkesini tehlikeye atmasından endişe ediyor.
Suriye hükûmeti ile elektrik sayacı üretecek bir fabrika konusunda müzakerelerde bulunan Başarı Holding Şirketler Grubu Yönetim Kurulu Başkanı Ferda Yıldız, "Türkiye'nin dış politikası saygınlık getirecekse iyi" diyor.
Buna rağmen, ülkenin Doğu'ya doğru genişleme konusuna kendini fazlasıyla kaptırmasının ve yenilik ve ilham konusunda uzun süreli Batı eğilimine zarar verilmesinin hata olacağı yönünde uyarıda bulunan Yıldız, "ilişkileri kurmak yüzyıllar; tahrip etmek dakikalar alıyor" şeklinde sözlerinin altını çiziyor.