ÇOK FAZLA TIP ÇOK İYİ TIP DEMEK DEĞİLDİR

“Aşırı teşhis” (overdiagnosis) Batılı ülkelerde giderek artan bir endişeye sebep olurken ve çareler aranırken bizde bu tehlikenin adı bile ağza alınmıyor. Modern ticari tıbbın başımıza sardığı bu yeni problemi dile getiren az sayıdaki hekim ise bırakın dikkate alınmayı “halk sağlığını tehdit etmekle” suçlanıyor, susturulmaya çalışılıyor.

***

Yu Wang BMJ’ de “China is failing to tackle overdiagnosis [Çin aşırı teşhisi ele almakta başarılı değil] başlıklı makalesinde modern ticari tıbbın başımıza sardığı aşırı teşhis-aşırı tedavi meselesini ele alıyor (1).

Bu vesile ile bizde tartışılması tabu olan aşırı teşhis ve aşırı tedaviyle ilgili görüşlerimi özetlemek istiyorum.

“Aşırı teşhis” (overdiagnosis) Batılı ülkelerde giderek büyüyen bir endişeye sebep olurken, bununla ilgili araştırmalar yapılıp kongreler düzenlenip kitaplar yazılırken ve çareler aranırken bizde bu tehlikenin adı bile ağza alınmıyor.

İlgili resim

Modern ticari tıbbın başımıza sardığı bu yeni problemi dile getiren az sayıdaki hekim ise bırakın dikkate alınmayı “halk sağlığını tehdit etmekle” suçlanıyor, susturulmaya çalışılıyor.

Aşırı teşhis, hiçbir şikâyeti olmayan bir kişide ona hayatı boyunca muhtemelen hiçbir problem çıkarmayacak, ölümüne sebep olmayacak bir hastalığın mesela bir kanserin teşhisi demek.

İş aşırı teşhisle kalsa, mesele büyümeyecek, sadece o kişinin kafası bulanacak, strese girecek ama aşırı teşhis beraberinde aşırı tedaviyi de getiriyor ve zurnanın zırt dediği yer de burası.

Kanser teşhisi konan bir kişinin tedavisiz bırakılması mümkün pek olmadığından, aşırı teşhis “aşırı tedavi” (overtreatment) kapısını ardına kadar açıyor.

Hiçbir şikâyete sebep olmadığı hâlde tarama ile varlığının farkına varılan meme, tiroit ve prostat kanserlerinin âkıbeti hakkında yeterli bilgiye sahip değiliz.

İlgili resim 

Bu taramalar sayesinde hayatı kurtulanlar tabii ki var ama “erken” teşhis edilen kanserlerin önemli bir kısmı uzun seneler olduğu gibi kalıyor, hasta için bir problem yaratmıyor.

Bir kısmı zamanla gerileyebiliyor ve bir kısmı ise büyüyerek bir takım şikâyetlere sebep olduklarında tanınıyor ama teşhisin biraz gecikmesi doğru tedavi ile hayatta kalma süresini etkilemiyor.

Hızlı ilerleyen agresif kanserlerin teşhisi ise zaten bir işe yaramıyor; sadece erken teşhis edildi sanılıyor.

Kanser için uygulanan ameliyat, kemoterapi, radyoterapi gibi tedaviler elbette doğru hastada uygulandığında hayat kurtarıcı, bunu tartışan kimse de yok ama bunların bazı durumlarda kanserin kendisinden büyük riskleri olduğunu ve maliyetini de gözden uzak tutmamak lâzım.

too much medicine ile ilgili görsel sonucu

Hem taramaların veya erken teşhis için uygulanan diğer tetkiklerin hem de tedavinin maliyeti çok yüksek.

Zaten her sene katlanarak artan sağlık harcamalarının önemli bir kısmı aşırı tedaviye gidiyor.

Gelelim neticeye

BİR: Modern tıp doğru ve yerinde uygulandığında hayat kurtarır, gerekli olduğu hâlde istifade edilememesi gibi gereksiz/aşırı kullanımı da zararlıdır.

İKİ: Çok fazla tıp çok iyi tıp demek değildir!

ÜÇ: Taramalara ve erken teşhise asla karşı değilim ama bu tür uygulamaların dayatılmaması gerektiği fikrindeyim.

DÖRT: Bu programlara katılacak olanlar aşırı teşhis ve aşırı tedavi bakımından artısı ve eksisiyle tam ve doğru olarak bilgilendirilmeli ve karar kişiye bırakılmalıdır.

BEŞ: Aşırı teşhis gibi “yetersiz teşhisunderdignosis”  ve aşırı tedavi gibi “yetersiz tedavi=undertreatment” de aynı şekilde önlenmelidir.

ALTI: Aşırı teşhis ve aşırı tedavi mutlaka açık olarak tartışılmalıdır, bu, “dediğim dedik” düsturuna bağlı doktorların karar vereceği basit bir mesele değildir.

 Hasta: Sadece soğuk algınlığı için 3 bilgisayarlı tomografi yaptırmam gerektiğine emin misiniz? Doktor: Burada doktor benim. 

Kaynak: https://blogs.bmj.com/bmj/2019/07/02/yu-wang-china-is-failing-to-tackle-overdiagnosis/

Popüler Kullanıcılar